Қазақстанға көшіру (эвакуация): С. Эйзенштейн. 1941–1944 жж.

Аңдатпа

Жарияланым археографиялық зерттеу форматында дайындалған: журнал мақаласы түрінде кеңестік театр және кино режиссері С. Эйзенштейнге арналған архивтік материалдар ұсынылып, кіріспе бөлім мен түсіндірме пікірлермен толықтырылған. С. Эйзенштейннің фильмдері мен теориялық еңбектері дүние жүзінде зерттеледі және оларды тек кинематографистер ғана емес, философтар, психологтар, тарихшылар мен мәдениеттанушылар да зерттейді. Оның өмірбаяны мен шығармашылық жолының әр кезеңіндегі құжаттар ерекше құнды, соның ішінде әлемдік кино өнерінің жауһарларының бірі – «Иван Грозный» фильмі түсірілген Алматы кезеңі (1941–1944 жж.) де бар. Мақаланың кіріспесінде С. Эйзенштейннің Қазақстанға эвакуация кезіндегі өмірі мен қызметінің қысқаша шежіресі, Орталық біріккен киностудияны құру және «Иван Грозный» фильмін түсірумен байланысты ұйымдастырушылық жайттар баяндалады. Оқырман назарына С. Эйзенштейннің 1942 жылғы мамырда Алматыда жазылған, нацизмге қарсы күреске шақырған еврей халқына үндеуі ұсынылады. Бұл – режиссердің қолтаңбасы бар машинкада басылған жалғыз данасы болуы мүмкін және С. Эйзенштейннің қоғамдық қызметінің бір қырын ашады. Сондай-ақ, режиссердің И. Сталинге жазған хаты да келтіріледі. Онда ол «шаршаған әрі әлсіреген ұжыммен жұмыс істегенде, рекордтық жылдамдықпен фильм түсіру мүмкін емес» деп, фильмді түсіру мерзімін ұзартуды сұрайды.