Қазан университетінің қазақ түлектерінің Қазақстан мемлекеттілігінің қалыптасуына қосқан үлесі

Аңдатпа

Мақала Ресейде орыс емес халықтардың ұлттық өзіндік санасының дамуы үшін әлеуметтік-саяси жағдайлар қалыптасқан XX ғасырдың басында Қазақ мемлекеттілігінің қалыптасуына үлес қосқан Императорлық Қазан Университетінің түлектері – Ахмет Құрбанбекович Беремжановтың, Жансұлтан Чувакович Сейдалиннің, Валидхан Шарафетдинович Таначевтың, Салық Аюкинович Аманжоловтың, Базарбай Маметович Маметовтың, Иса Таумысович Қашқынбаевтың өмірбаяндарын зерттеуге арналған. Татарстан Республикасы Мемлекеттік архивінің Қазан университеті қорындағы архив материалдарына зерттеулер жүргізілді, Қазан университетінің заң факультетінің бірқатар түлектерінің өмірбаяндық мәліметтеріне қатысты деректер нақтыланды. Қазан университеті түлектерінің қоғамдық-саяси қозғалыстарға, атап айтқанда, мұсылмандар қозғалысына, Алаш қозғалысына, Ресей Федерациясының Мемлекеттік Дума жұмысына, Алаш автономиясына қатысуы туралы материалдар нақтыланды. Мақалада Қазан университетінің, әсіресе оның заң факультетінің түлектері жоспарланған федеративті ресей мемлекеті құрамында ұлттық-территориялық құрылым – Алаш автономиясын құру жобасын әзірлеуге белсенді және тікелей атсалысқаны, сондай-ақ Кеңес мемлекетінің мемлекеттік құрылысына үлес қосқаны туралы қорытынды жасалады. Олардың қызметінің нәтижелері Қазақстанның қазіргі мемлекеттілігін құрумен байланысты екені сөзсіз.