XX ғ. басында Қазақстандағы саяси-құқықтық және конституциялық идеялардың қалыптасуы
Кілт сөздер:
манифест, жарлық, петиция, жеделхат, Қарқаралы Республикасы, Жарғы, Алаш, Бағдарлама, Қазақ елі, Барлыбек Сыртанов, Әлихан Бөкейханов, Жақып АқпаевАңдатпа
Мақалада ХХ ғасырдың басында Қазақстандағы саяси-құқықтық, конституциялық-құқықтық идеялардың қалыптасу мәселелері қарастырылады. Автор 1905–1907 жылдардағы бірінші орыс буржуазиялық-демократиялық революциясынан кейінгі кезеңдегі қазақ қоғамының саяси-құқықтық санасының өсуін көрсететін тарихи құжаттарды қарастырады. Метрополияның барлық аймақтарын қамтыған революциялық қозғалыс толқыны Ресей империясының отарлық түкпірлерін де айналып өтпеді. Қазақ өлкесі саяси партиялардың, мерзімді басылымдардың – алғашқы қазақ газеттерінің құрылуы жағынан саяси белсенділігіне тартылды. Қазақ қоғамының саяси өзіндік санасының өсуі қазақтардың Ресей императорына, комитет (кейінірек кеңес) төрағасына, ішкі істер министріне, жергілікті отаршыл билік органдарына жіберген алғашқы петицияларын, жеделхаттарын дайындауға ықпал етті. Белгілі бір мерзімге Қарқаралы республикасы құрылды. Сонымен бірге жергілікті отаршыл биліктің Ресей империясының жоғары органдарына хабарлауы күшейе түсті. Қазақ қоғамының алдыңғы қатарлы бөлігінің саяси өзіндік санасының артуы конституционализм идеясының пайда болуына ықпал етті. 1911 жылы Барлыбек Сыртанов Қазақ Елінің Жарғысын (Конституциясын) жазды. Петициялардың, жеделхаттардың, Қазақ Елінің Жарғысының мазмұны 1917 жылғы «Алаш» саяси партиясының бағдарламасының жобасын құруға негіз болды.
Талқылау
Әзірге пікір жоқ.