Қарағанды облысының ғылыми-техникалық құжаттама жөніндегі мемлекеттік архивінің құжаттары: Карлагтағы селекциялық тәжірибелердің тарихынан

Аңдатпа

Зерттеу Орталық Қазақстандағы мал шаруашылығының қалыптасуы мен даму тарихын сипаттайтын ғылыми-техникалық құжаттамадан тұратын Қарағанды облысының Мемлекеттік архивінің материалдарына негізделген. ГУЛАГ жүйесіндегі ең ірі лагерьлердің бірі – Карлагтың Ғылыми кабинетінен бастау алатын Қарағанды өсімдік шаруашылығы және селекция ғылыми-зерттеу институтының қорына ерекше назар аударылады. Архив материалдары лагерь жағдайында жұмыс істеген мамандардың өңірдегі ауыл шаруашылығы зерттеулерінің ғылыми негізін қалыптастыруға, соның ішінде ірі қара мал мен қой селекциясына қосқан үлесін айқындайды. Сондай-ақ лагерьлік ғылыми тәжірибенің тұрақты өңірлік аграрлық практикаға айналуын көрсетеді. Мақалада құйрықты биязы жүнді қой тұқымдарына селекция жасау процесі сипатталады, олар құйрықты түрлердің төзімділігін биязы жүнді тұқымдардың жоғары жүн сапасымен біріктіреді. Карлагта қолданылған селекциялық әдістер, атап айтқанда кері будандастыру, метизация және сирек кездесетін синтетикалық жануарларды іріктеу тәсілдері талданады. Қазақстанның табиғи-климаттық жағдайларының асылдандыру бағыттарын таңдауға және қалыптастырылған тұқымдардың типологиясын айқындауға ықпалы көрсетіледі. Архив материалдары ғылыми көзқарастардың эволюциясын, жаңа тұқымдарды шығарудың халық шаруашылығы тұрғысынан негізделуін және оларды өндіріске жаппай енгізуге дайындау барысын қадағалауға мүмкіндік береді. Карлаг тәжірибесі ресурстардың шектеулілігі мен қатал әлеуметтік-тарихи жағдайларда да күрделі селекциялық міндеттерді табысты шешуге болатынын дәлелдейді.